Manastiri i crkve


Manastir Žitomislić – Blagovještenja Presvete Bogorodice iz XV vijeka, obnovljen je 1563. godine, je srpski pravoslavni manastir smješten u selu Žitomislići kod Mostara, u Hercegovini. U istorijskim spisima 1583. i 1599. godine pominje se prvi iguman Žitomislića Joavan i Milisav Vukašinov iz sela Crnići. Iz godine 1602/1603. postoji sačuvan zapis majstora Vukašina iz manastira Orahovice, uklesan na kapitelu južnog stuba Žitomislićke crkve. Godine 1609. dovršen je živopis Žitomislićkog hrama po porudžbini igumana Save, trudom i troškom jeromonaha Maksima. Monasi manastira Žitomislića u XVII vijeku postaju i hilandarski igumani. Zatim je vijekovima bratstvo bilo jako i uticalo je na život Srba u tim krajevima.

U junu 1941. godine ustaše su pobile cijelo bratstvo manastira Žitomislića i bacile u Vidonjsku jamu, na desnoj obali Neretve. Manastir je opusteo. Krajem 1941. godine manastirske konake su zapalili ustaše i Nijemci, pošto su prethodno opljačkali riznicu, arhivu i biblioteku. Manastirska crkva je sačuvana.

U nedjelju 3. februara 1991. godine u Žitomisliću, svečano su sahranjene mošti Žitomislićkih Novomučenika. Zatim su Hrvati, polovinom juna 1992. godine, manastir spalili i srušili. Sestrinstvo sa igumanijom Evpraksijom i duhovnikom igumanom Jovanom (Nedićem) izbeglo je iz manastira nekoliko sedmica prije hrvatske agresije. Utočište su našli u manastiru Dokmir kraj Uba. Igumanija Evpraksija je umrla 2007.


Manastir Ostrog - Manastir Ostrog je manastir Srpske pravoslavne crkve smješten uz skoro vertikalnu liticu, visoko na planini Ostroška greda u Crnoj Gori. Posvećen je Svetom Vasiliju Ostroškom. Nalazi se nadomak Nikšića i smješten je u okomitoj stijeni, sa koje se pruža pogled na ravnicu Bjelopavlića. Osnovao ga je hercegovački mitropolit Vasilije u 17. vijeku. On je tu i sahranjen i proglašen svecem čudotvorcem. Tijelo mu počiva u ćivotu u pećinskoj crkvi. Sam manastir je obnovljen 1923-1926. godine, poslije požara, kojeg su bile pošteđene pećinske crkvice. One predstavljaju glavnu spomeničku vrijednost. Crkva Sv. Vavedenja (u donjem manastirskom nivou) je oslikana freskama krajem 17. vijeka. Crkva Sv. Krsta se nalazi u gornjem manastirskom nivou i nju je živopisao majstor Radul prilagođavajući freske prirodnom obliku stijena. Oko crkve su konaci i zajedno čine objekat skladno sjedinjenim sa prirodnim ambijentom. Manastir Ostrog spada među najposjećenije na Balkanu. U njega dolaze vjernici svih religija iz svih krajeva svijeta. 2005. godine je između donjeg i gornjeg manastira podignuta i crkva svetog mučenika Stanka u kojoj se čuvaju njegove ruke. Mučenik Stanko je bio čoban koga su Turci ubili.

Žiča - je manastir Srpske pravoslavne crkve koji se nalazi u blizini grada Kraljeva. Manastir, zajedno sa Crkvom svetog uspenja je sagradio prvi kralj Srbije, Stefan Prvovenčani. Manastir je uništen u 13. vijeku, ali je ponovo sagradio kralj Stefan Milutin početkom 14. vijeka. U srcu ohristovljene i svete srpske zemlje nalazi se manastir Žiča čija je izgradnja započela prije nepunih osam vijekova, blagodareći trudoljublju i revnosti blagočestivih sinova svetog Simeona Mirotočivog, osnivača svetorodne srpske dinastije Nemanjića. Sveti Sava i Sveti Simon-monah, poznatiji kao kralj Stefan Prvovenčani, koji su postavili temelj srpske duhovne i svetovne vlasti, započinju sa izgradnjom manastira Žiče između 1205. i 1208. godine. Istorija manastira Žiče počela je onog trenutka kada je sedamanestogodišnji Rastko Nemanjić odlučio da napusti dvor svog oca Stefana Nemanje i posveti se monaškom podvigu na Svetoj gori Atoskoj. Kao monah, Sava je svojim podvizima pružao primer svetogorskim kaluđerima. Božijom blagodaću uspio je da preporodi srpsku zemlju i u duhovnom i u državotvornom pogledu...

 

Oplenac - Neposredno po dolazak na presto, 1903 god, kralj Petar I Karađorđević je izabrao mesto na vrhu Malog Oplenca (337 mnm) za gradnju svoje zadučbine, crkve Sv. Djorđa. tada je mesto snimljeno geodetski, sondirano i radi tačne orijentacije pravoslavne crkve (oltar na istočnoj strani) precizno je astronomski određen pravi istok. Sledeće godine je postavljen kamen temeljac sa uzidanom poveljom crkve posvećene Svetom Djorđu i raspisan je konkurs za arhitektonsko rešaenje. Prvu nagradu je osvojio arhitekta Nikola Nestorović. Posje duge žučne i stručne rasprave , ponajviše o tome da li je ispunjen zahtev o monumentalnosti u srpsko-vizantijskom stilu, kao i usled kraljevog nezadovoljstva ponuđenim rešenjem, raspisan je 1909 god. novi konkurs. Bezmalo ista tročlana ocenjivačka komisija (Mihailo Valtorović i Andra Stevanović uz arhitektu Konstantina A. Jovanovića koji je zamenio Dragutina Djorđevića iz prvog sastava, dodelila je prvu nagradu mladom arhitekti Kosti J. Jovanoviću. Gradnja crkve po planu Koste Jovanovića je počela 1. maja 1910 god. Posle šetvoromesečnog razbijanja kamene podloge radi izdubljivanja prostora za kriptu i usecanja temelja za temelje crkve, zidanje je počelo 1 septembra iste godine, kada su i temelji ozidani do donjeg soklenog reda. U 1911 god. je nastavljena gradnja brzim tempom, tako da je crkva bila već pod kubetom. Iste godine, kako je odlučeno da fasada bude od belog venčačkog kamena, proradio je i majdan mermera na obližnjoj planini Venčac, danas u svetu čuven i cenjen po jedinstveno belom mermeru. U jesen 1912 god. građevina je već bila dovršena i provizorno uređena za osvećenje.

 

Manastir Dobrun, u izvorima poznat kao Kruševo, nalazi se u živopisnom planinskom kraju na putu Višegrad –Užice , 12 km od Višegrada u klisuri rijeke Rzav. Posvećen je Blagoveštenju a podigli su ga župan Pribil i njegovi  sinovi Stefan i Petar 1343. god. Ovaj poslednji je , 1383.godine,  kao  monah  Jovan, sazidao  i živopisao  pripratu. Već 1393. godine, kada  su  Turci  prvi  put  provalili u Bosnu , manastir  je  stradao. Obnovili su  ga  despot  Stefan Lazarević  i  kneginja Milica. Negdje na  granici  18 i 19  vijeka manastir je opustjeo. O nastanku i ranijoj istoriji manastira nema pouzdanih podataka. Zna se da je jedno vrijeme bio sjedište mitropolije.

U svojoj istoriji je mnogo puta uništavan i rekonstruisan . Najveće stradanje manastir je doživjeo u toku drugog svjetskog rata , kada su ga Nijemci koristili kao skladište oružja , a pri povlačenju 1945. godine digli su ga u vazduh . Obnovljen je 1946. godine .

 

Hercegovačka Gračanica je srpski manastir čija manastirska crkva predstavlja vijernu kopiju crkve manastira Gračanice sa Kosova, zadužbine kralja Milutina (1282—1321). Sagrađena je 2000. na brdu Crkvina iznad Trebinja, sa željom da izvrši testament trebinjskog pjesnika Jovana Dučića. Njegovi posmrtni ostaci prenijeti su iz Sjedinjenih Američkih Država i sahranjeni u kripti manastirske crkve. Motivi koji ukrašavaju njen pod, preuzeti su iz tzv. Prizrenskog patosa koji je krasio pod zadužbine Dušana Silnog (kralj 1331—1346, car 1346—1355), Svetih Arhangela kod Prizrena. Spomen kompleks čine crkva Presvete Bogorodice sa zvonikom, vladičanski dvor, biblioteka, amfiteatar, galerija, salon za bankete, česma i letnja bašta. Hram se može vidjeti sa svake tačke u Trebinju i on je najljepša sakralna građevina u cijeloj Istočnoj Hercegovini. Sa brda Crkvina pruža se prelijep pogled na cijeli grad.